پوكايوكه چيست؟ پوكايوكه توسط يك مهندس توليد ژاپني به نام شي جي يو شينگو ابداع شد. وي ابتدا اين سيستم را Fool proofing يا اشتباهات احمقانه نام گذاشت كه چون براي كارگران خوشايند نبود، نام آن را به Mistake proofing يا اشتباهات فراموشي تغيير داد و سپس آن را Fail safing يا خطاناپذيري ناميد. پوكايوكه يكي از اجزاي اصلي سيستم كنترل كيفيت صفر(ZQC) است. پوكايوكه كه بهصورت ( Poh-Kah Yoh-Key) تلفظ ميشود، در فارسي به معناي پوكا( خطاهاي غير عمدي) و يوكه (پرهيز) است.نتيجه اينكه پوكايوكه سيستمي است كه از هدر رفتن انرژي، زمان و منابع قبل از بروز خطا در آينده، جلوگيري ميكند. اساس پوكايوكه بر احترام به ذكاوت و هوش كارگران مبتني است. پوكايوكه با حذف كارهاي تكراري و فعاليتهايي كه وابسته به حافظه و احتياط هستند، وقت و فكر كارگران را آزاد ميكند تا آن بتوانند وقت خود را به انجام فعاليتهاي ارزش آفرين اختصاص دهند. پوكايوكه بر اين اعتقاد استوار است كه نبايد حتي تعداد كمي كالاي معيوب توليد شود. اصول پايه اي پوكايوكه، طراحي يا استفاده از ابزارهاي پيشرفته يا گاه ساده، تكنيكها و فرايندهايي است كه اشتباه كردن را براي استفاده كننده غير ممكن ميكند. پوكايوكه قانون ساده ايست كه باعث صرفه جوييهاي كلاني ميشود. با ايجاد خطاناپذيري در سيستم، اگر استفاده كننده در شرايط عادي و نرمال هم نباشد، در استفاده از سيستم نمي تواند خطايي كند و اين خود باعث جلوگيري از اتلاف، خرابي، ضايعات و حادثه مي شود. انواع ابزارهاي پوكايوكه : 1- اعلام خطا بهصورت هشدار:مثل چراغهاي خطر 2- بازرسي صد در صد : مثل كليد حد مجاز 3- جلوگيري از خطاي فراموشي 4- خطاناپذيري : نوع پيشرفته پوكايوكه بهصورت ضد خطاست .مانند سوكت هاي رايانه انواع خطاهاي انساني 1- بي توجهي يا فراموش 2- خطاي ناشي از درك اشتباه كاري 3- خطاي شناسايي 4- خطاي ناشي از بيتجربه بودن 5- خطاي ناشي از بي تفاوتي به قوانين 6- خطاي غير عمد 7- خطاي ناشي از كندي 8- خطاي ناشي از فقدان استاندارد 9- خطاي غير منتظره 10- خطاي عمدي در مجموع هر چند اشتباهات به دلايل مختلفي اتفاق مي افتند ولي اغلب آنها قابل پيشگيري هستند؛ به شرط آنكه زماني را براي يافتن منشأ عيب صرف كنيم. انواع منشأ عيوب : 1- از قلم افتادن يك فرايند 2- خطاهاي فرايندي 3- خطاهاي مربوط به موقعيت قطعه كار 4- از قلم افتادن قطعات 5- اشتباه بودن قطعات 6- فرايند بر روي قطعه اشتباه 7- اشتباه حين عمليات 8- خطاهاي تنظيم 9- آمادهسازي نادرست ماشينآلات 10- آمادهسازي نادرست ابزارها و جيگها انواع عيوب و روشهاي تشخيص: عيوب به يكي از اين دو حالت وجود دارند : يا "در حال ايجاد شدن" هستند و يا ديگر" ايجاد شدهاند" . پوكايوكه در مقابل اين عيوب چهار وظيفه مهم برعهده دارد: 1. حذف خطا 2. كنترل و جلوگيري از بروز خطا 3.توقف اثرات زيانبار خطا 4. اعلام وجود خطا ابزارهاي كشف عيب در پوکايوکه: اول: كاشفهايي كه با قطعه مورد آزمايش در تماس قرار ميگيرند و به آنها ابزارهاي تماسي ميگويند. دوم: آنهايي كه با قطعه تماس ندارند و به آنها ابزارهاي غير تماسي ميگويند. خطاناپذير سازي فرايند مميزي: اين نگرش به تفكري بهنام خطاي صفر (Zero Defect) منتهي شد كه در آن هيچ خطايي پذيرفته نيست. مفاهيم و تكنيكهاي پوکا يوکه نيز كه بر اين تفكر و نگرش بنا و توسعه داده شدهاند، در عمل در اجراي خطاناپذيرسازي و كاهش نرخ اشتباهات و عيوب سهم بسزايي داشتهاند. اين تكنيك در فرايندهاي توليدي بهخوبي توسعه يافته و استفاده شده است اما در توسعه اين تكنيك در فرايندهاي خدماتي بهاندازه فرايندهاي توليدي، كار نشده است. فرايند مميزي، فرايندي است كه ساير فرايندهاي توليدي و غيرتوليدي را ارزيابي ميكند با يكسانسازي وروديهاي فرايند و يكسانسازي عملكرد در حين فرايند مي توان انتظار خروجي يكسان و مشابه را از هرفرايندي داشت. در مميزي نيز بااجراي پوكايوكه و پيشگيري از خطاهاي احتمالي كه از سوي طرفهاي ذينفع مثل سازمان مميزيكننده، سازمان مميزي شونده و مميزان ممكن است رخ دهد، مي توان به نتايج مشابه و يكسان در فرايند مميزي دست يافت. علل عمده بروز خطا 1 – اشتباهات 2 – تغييرات 3 – پيچيدگي در مواجهه با خطاها به سه طريق ميتوان اقدام كرد: 1 – Warn: آگاهي دادن و جلوگيري از بروز خطا 2 – Control : مشخص شدن خطا و كنترل آن 3 – Shutdown : توقف كامل فرايند و حذف خطرات فرآيند فرايند مميزي در جريان اين فرايند مواردي كه توسط مميز بررسي ميشوند عبارتند از: 1 – مستندات (Documents) 2 – ابزار و تجهيزات مورد استفاده (Tools) 3 – مواد (Materials) 4 – پرسنل سازمان (People) 5 – محصولات نهايي (Products) دستورالعمل اجراي پوكايوكه (پرهيز از خطاي غير عمدي) : 1- استفاده از تيمهاي چند تخصصي براي دستيابي به خطا ناپذيري 2- انتخاب فرايندي براي اجراي پوكايوكه 3- انتخاب تكنيك خطاناپذيري بايد مطابق ضوابط زير باشد: - ارزان و كم هزينه باشد. - بر اساس يكي از حواس پنجگانه باشد. - بايد مشكل وقوع يا كشف رخداد را در منبع خودش حذف كند. 4- شدت وقوعيكه به پوكايوكه منجر ميشود بايد از روش زير پيروي كند: الف) ابتدا منبع وقوع را مطابق الگوي زير گروهبندي كنيد: - عمليات يا انجام نمي گيرد يا بهصورت غلط انجام ميشود. - عمليات بهصورت نامطلوب اجرا مي شود. - اطلاعات ضروري براي انجام عمليات اشتباه ترجمه شدهاند. - رخ دادن اشتباه بهدليل پيچيدگي كار است. ب) بعد از دسته بندي منبع، يكي از تكنيكهاي زير را براي جلوگيري از وقوع اختصاص دهيد: - بازرسي 100 درصد با استفاده از قرار دادن پين، فيكسچر كنترلي - اصلاح طراحي براي مطمئن کردن عمليات مونتاژ. - دستگاهها بايد در جاي مناسب و بهقدر كفايت محدود شده باشند كه اشتباه و خطايي رخ ندهد. 5-كشف عيبي كه به پوكايوكه منجر ميشود بايد از روشهاي زير پيروي كند: - بايد بهصورت مستقل بازرسي شود و ربطي به وقوع نداشته باشد. - بايد بهصورت 100 درصد بازرسي شود و ربطي به وقوع نداشته باشد. - بايد قبل از انجام عمليات مشخص شود كه شرايط براي كنترل كيفي 100 درصد وجود دارد يا نه. - بايد براي اپراتور خطاي ديداري بهوجود آورد. - مكانيزمي كه روش درست و دقيق انجام كار را براي اپراتور ايجاد كند بهطوري كه اگر قطعه نامناسب در فرايند قرار گرفت، با هشدار به اپراتور اطلاع داده شود. - استفاده از حسگرهاي الكترونيكي كه بهصورت چراغهاي هشدار يا زنگ اخبار عمل كند. - استفاده از قطعات با علائم رنگي يا نموداري - استفاده از وسايل اتصال دهنده مثل فيكسچرها 6- كارايي تكنيكها مورد استفاده پوكايوكه بايد بعد از انجام عملياتها در يك دوره حداقل يك ماهه، مورد قضاوت و بررسي قرار گيرد. [1] - Failure Mode and Effects Analysis [2] - Cross Functional Team [3] - Overall Equipment Effectiveness [4] - Auditing Process Quality Assurance [5] - Cross Functional Team [6] - Advanced Product Quality Planning [7] - Risk Priority Number [8] – Severity Potential for Harm [9] - Delectability Potential Discovery